تحقیق در مورد انواع تخلفات و مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران همراه با منابع
فهرست مطالب
عنوان صفحه
سخن نگارنده ...........................
مقدمه ................................ 1
- انواع مسئولیت ها در دفاتر اسناد رسمی 1
1-مسئولیت انتظامی و اداری ............. 1
2-مسئولیت کیفری ...................... 2
3-مسئولیت مدنی ....................... 2
- تفاوتها و نکات مربوط به مادة 68 قانون ثبت و مادة 22 قانون دفاتر اسناد رسمی ................ 2
- مباحث تکمیلی ....................... 4
فصل اول : تاریخچة تحولات قوانین و مقررات راجع به تخلفات و مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران
1-1-کلیات ............................ 7
2-1-تاریخچه .......................... 7
3-1-بررسی تخلفات انتظامی در قوانین سالهای 1316 و 1354 و مقایسة آن دو ........................ 12
فصل دوم : تعاریف و انواع تخلفات انتظامی سردفتران و دفتریاران
1-2-کلیات ............................ 17
2-2-تعریف تخلف ....................... 18
عنوان صفحه
3-2-تفاوت جرم کیفری با تخلف انتظامی .. 19
4-2-تعریف تخلف انتظامی سردفتر و دفتریار 20
5-2-مبنای حقوقی تخلفات انتظامی ....... 21
6-2-مبنای قانونی تخلفات انتظامی ...... 21
7-2-دسته بندی کلی تخلفات ............. 22
7-2-الف-تخلفات پرسنلی ................ 22
7-2-ب-تخلفات مالی .................... 25
7-2-ج-تخلفات اداری ................... 27
7-2-د-تخلفات شغلی و حرفه ای .......... 29
8-2-رضایت شاکی و تأثیر آن بر مجازات انتظامی و بحث در خصوص تبصرة بند هـ مادة29 آئین نامه ... 34
9-2-بررسی موردی تخلفات بر مبنای ترتیب مقرر در مادة 29 آئین نامه ............................ 39
10-2-بررسی سایر تخلفات با امعان نظر بر سایر قوانین 58
10-2-الف-مادة 86 قانون ثبت ........... 58
10-2-ب-مادة یک لایحة قانونی تصفیه ... . 60
فصل سوم : انواع مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران
1-3-کلیات ............................ 62
2-3-تعاریف ........................... 62
عنوان صفحه
3-3-تعریف مجازات انتظامی سردفتران و دفتریاران 64
4-3-مبانی قانونی مجازاتهای انتظامی ... 65
4-3-الف-مادة 38 قانون دفاتر اسناد رسمی 65
4-3-ب-مادة 42 قانون دفاتر اسناد رسمی ، سلب صلاحیت و موارد آن ............................. 68
4-3-ج-مادة 43 قانون دفاتر اسناد رسمی ، تعلیق و موارد آن ................................... 69
4-3-د-تفاوتهای چهارگانه بین سلب صلاحیت و تعلیق 69
4-3-هـ-تبصرة ماده 10 قانون الحاق ... . 70
5-3-مختصری در آئین دادرسی دادسرا و دادگاههای بدوی و تجدیدنظر انتظامی سردفتران و دفتریاران 72
6-3-مرور زمان انتظامی و بعضی مباحث مربوط به آن 75
6-3-الف-تعریف مرور زمان .............. 75
6-3-ب-مرور زمان جرم .................. 76
6-3-ج-مرور زمان مجازات ............... 76
6-3-د-مرور زمان جزائی ................ 76
6-3-ر-مرور زمان تخلف انتظامی ......... 77
6-3-ز-مرور زمان تعقیب انتظامی ........ 77
6-3-ح-مرور زمان انتظامی .............. 77
6-3-خ-نظر فقهای شورای نگهبان ......... 78
6-3-چ-نکاتی دیگر در مورد مرور زمان انتظامی 78
عنوان صفحه
فصل چهارم : نتیجه گیری
فهرست منابع .......................... 84
مقدمه :
همان گونه که از عنوان انتخابی نوشتة حاضر بر می آید ، تنظیم و ارائة
این رساله بر مبنای تحلیل و بررسی انواع تخلفات و به تبع آن انواع
مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران می باشد .
- انواع مسئولیتها در دفاتر اسناد رسمی :
بطوریکه از امعان نظر در قوانین مختلف خصوصاً قانون ثبت اسناد و املاک و
قانون دفاتر اسناد رسمی و قانون مجازات اسلامی و پاره ای قوانین و مقررات
دیگر برمیآید، حرفة مذکور را می توان در مواجهه با سه نوع کلی از انواع
مسئولیتها دانست که به قرار زیر عبارتند از :
1-مسئولیت انتظامی و اداری
2-مسئولیت کیفری
3-مسئولیت مدنی
با این توضیح که نظر به خصوصیات حرفة سردفتری و دفتریاری و به تناسب
تخلف یا جرم ارتکابی ممکن است یکی از عناوین مسئولیتهای پیش گفته یا دو
عنوان و یا بعضاً هر سه عنوان مذکور همزمان و بواسطة ارتکاب فعل واحد ،
متوجه سردفتر یا دفتریار باشد که ذیلاً به شرح مختصری از این عناوین می
پردازیم .
1-مسئولیت انتظامی و اداری:هنگامیکه تخلف سردفتر یا
دفتریاری ، واجد جنبة جزائی نباشد بدواً و بموجب سلسله مراتبی که در فصول
آتی خواهند آمد ، به تخلف مذکور در دادسرا و دادگاه انتظامی سردفتران و
دفتریاران رسیدگی شده و در صورت احراز وقوع تخلف به مجازاتهای انتظامی خاصی
محکوم خواهد شد .
2-مسئولیت کیفری : در مادة 100 قانون ثبت ، مواردی
برشمرده شده اند که بنا به دلائل خاص سیاست کیفری از مصادیق جرم جعل در
اسناد رسمی دانسته شده و مجازات جرم مذکور را که به موجب مادة 533 قانون
مجازات اسلامی و با توجه به اینکه سمت سردفتران و دفتریاران جدای از سمت
کارمندان و کارکنان دولت بوده و افراد عادی محسوب می شوند ، جبران خسارت
وارده و حبس از شش ماه تا سه سال یا سه تا هیجده میلیون ریال جزای نقدی
دانسته است و مرجع رسیدگی به تخلفات مذکور نیز دادسرا و دادگاه کیفری حائز
صلاحیت می باشد .
3-مسئولیت مدنی : مطابق مادة 68 قانون ثبت و نیز ماده
22 قانون دفاتر اسناد رسمی «هر گاه سندی بواسطة تقصیر یا غفلت مسئول دفتر
از اعتبار» بیفتد و یا «سردفتران و دفتریارانی که در انجام وظایف خود مرتکب
تخلفاتی بشوند در مقابل متعاملین و اشخاص ذینفع مسئول» جبران کلیة
خسارتهای وارده می باشند که «دعاوی مربوط به خسارات ناشی از تخلفات
سردفتران و دفتریاران تابع قوانین عمومی خواهد بود» بنابراین رسیدگی به این
گونه تخلفات در دادگاه صلاحیتدار حقوقی و وفق مقررات قانون آئین دادرسی
مدنی صورت خواهد گرفت .
تفاوتها و نکات مربوط به مادة 68 قانون ثبت و مادة 22 قانون دفاتر اسناد رسمی :
بین مادة 68 قانون ثبت و مادة 22 قانون دفاتر اسناد رسمی تفاوتهائی به شرح ذیل ملاحظه می شود :
- مادة 68 از «مسئول دفتر» نام برده حال آنکه مادة 22 با عبارت «سردفتران و دفتریاران» آغاز شده است .
- در مادة 68 اشاره به تقصیر یا غفلت مسئول دفتر که منجر به از اعتبار
افتادن سند بشود شده حال آنکه در مادة 22 ابتدا به تخلفات سردفتران و
دفتریاران بطور کلی اشاره شده و اینکه در صورت تخلف در مقابل متعاملین و
اشخاص ذینفع مسئول خواهند بود و سپس در مورد از اعتبار افتادن سند به تقصیر
و تخلف آنها (سردفتران و دفتریاران) اشاره کرده و به نوعی از اعتبار
افتادن سند را بجز تقصیر ، ناشی از تخلف نیز دانسته است . ضمن اینکه به
ورود ضرر به آن اشخاص نیز اشاره کرده است . بنابراین مادة 22 شرط اضرار را
نیز دخیل دانسته است .
از لحاظ بحث نظری هر چند نظریههای تقصیر و قصور که منبعث از فقه اسلامی
است در مادة 68 مورد توجه است ولی در ماده 22 به نظریه تقصیر و نظریه خطر
توجه شده است که منشاء ایجاد مسئولیت در نظریه خطر ، تقصیری که منجر به
ورود زیان به دیگری شود نیست بلکه ایجاد محیط خطرناک در اثر ارتکاب اعمال
خطرناک و مجرمانه از قبیل ارتکاب تخلف منشاء ایجاد مسئولیت است ولو آنکه
ضرر مستند به آن نباشد . به هر حال صرفنظر از اختلاف منطوقی دو مادة مذکور و
با امعان نظر در مادة 29 آئین نامه قانون دفاتر اسناد رسمی می بینیم که
قانونگذار در احصاء انواع تخلفات در بند های مختلف ماده مارالذکر اهمال در
نظارت ، قصور در تبدیل قبوض سپرده و قصور یا تقصیری که منتهی به ثبت سند
معارض گردد را در شمار تخلفات آورده است . با این توضیح می توانیم در مقام
دفع تنازع دو ماده برآئیم چراکه بنا بر قاعده «الجمع مهما امکن اولی من
الطرح» . لذا بنظر می رسد که مادة 29 آئین نامه از این لحاظ قابلیت
راهگشائی را داشته باشد یعنی اینکه مادة 29 آئین نامه ضمانت اجرای تخلف
موضوع مادة 22 را در خود دارد علاوه بر اینکه با توجه به امکان جمع حکم دو
ماده ، در صورت بروز تخلفات موضوع مواد 22 یا 68 ، رجوع به مادة 29 جهت
تطبیق تخلف و رسیدگی به آن تا حدود زیادی از تنازع مذکور جلوگیری کرده و
راهگشا خواهد بود .
مباحث تکمیلی :
اگرچه بحث تفصیلی این رساله در خصوص تخلفات و مجازاتهای انتظامی است و
سعی بر آن بوده است تا حتی المقدور ، اصل بررسی در خصوص مورد رعایت شده و
از بحث اصلی خروج موضوعی عارض نگردد اما باید گفت که بجز تصریح قانون ثبت و
قانون دفاتر اسناد رسمی در مورد مجازاتهای کیفری در پاره ای از قوانین به
مواردی بر می خوریم که بحث و تفسیر آنها ، خود عنوان رساله ای مجزا را طلب
میکند . بعنوان نمونه در مادة 643 قانون مجازات اسلامی آمده است : «هرگاه
کسی عالماً زن شوهردار یا زنی را که در عدة دیگری است برای مردی عقد نماید
به حبس از شش ماه تا سه سال یا از سه میلیون تا هیجده میلیون ریال جزای
نقدی و تا (74) ضربه شلاق محکوم می شود و اگر دارای دفتر ازدواج و طلاق یا
اسناد رسمی باشد برای همیشه از تصدی دفتر ممنوع خواهد گردید». با توجه به
صراحت قانون جزائی ذکر شده و صرفنظر از اینکه جرم ارتکابی طبق صریح مادة
643 مذکور تا چه حد امکان ارتکاب از سوی سردفتر اسناد رسمی را نیز خواهد
داشت و با توجه به اینکه سردفتر ازدواج و طلاق نیز علاوه بر تبعیت کلی از
قوانین و مقررات مملکتی ، مشمول عناوین مجازاتهای انتظامی موردبحث ما -
بطوریکه در آینده گفته خواهد شد - نیز می باشد ؛ در اینجا قانونگذار علاوه
بر وضع مجازات متعدد کیفری که شامل حبس یا جزای نقدی بانضمام شلاق می باشد ،
برای صاحبان دفاتر مذکور اقدام به وضع مجازاتی نموده که مشابه آن در حقوق
ثبت بعنوان اشد مجازات انتظامی شناخته میشود و در اینجا این سوال مطرح می
گردد که آیا مجازات مذکور را به اعتبار وضع آن در قانون مجازات اسلامی باید
مجازاتی کیفری (خواه اصلی ، خواه تکمیلی یا ...) دانست یا بواسطة نفس
تأثیر آن و ذکر آن در مواد مربوط به قوانین راجع به دفاتر اسناد رسمی باید
آنرا مجازاتی انتظامی فرض کرده و در یک چنین رساله ای طبقه بندی نمود ؟ در
پاسخ باید گفت که به اعتبار وضع این مجازات در قانون مجازات اسلامی باید
آنرا مجازاتی کیفری دانست .
در مورد مسئولیتهای مدنی هم به جز صراحتهای ذکر شده در قوانین ثبتی ، با
توجه به قوانین و مقررات حقوقی و قاعدة فقهی «لاضرر» و نیز مادة یک قانون
مسئولیت مدنی[1] به هر حال مقررات متقن و محکمی جهت جبران خسارات وارده در
حقوق موضوعة کنونی وجود دارد که بحث در مورد اولویتها و تغایر یا تناقضات
موجود از حوصلة این مختصر خارج است .
لازم به ذکر است که رسالة حاضر شامل یک مقدمه و چهار فصل می باشد که فصل
اول اختصاص به بیان تاریخچهای از تحولات قوانین و مقررات راجع به تخلفات و
مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران دارد . در فصل دوم مبادرت به
ارائه تعاریفی پیشنهادی و بر شمردن انواع تخلفات انتظامی سردفتران و
دفتریاران شده است.
فصل سوم به بیان تعاریف و انواع مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران
میپردازد و نهایتاً فصل چهارم نیز اختصاص به یک نتیجهگیری از روند کلی
تحقیق حاضر دارد .
بحث راجع به مقدمه را در همین جا به پایان می بریم و بررسی تفصیلی را به فصول آتی وامیگذاریم .
فصل اول :
تاریخچه تحولات قوانین و مقررات راجع به تخلفات و مجازاتهای انتظامی سردفتران و دفتریاران
1-1-کلیات :
در فصل حاضر به بیان تاریخچهای از قوانین و مقررات ثبتی و همچنین دفاتر
اسناد رسمی پرداخته و به بررسی و مقارنة بعض انواع تخلفات و مجازاتهای
انتظامی مورد بحث نیز در اثنای مرور تاریخچه نظر داشته ایم و در نهایت نیز
با مقایسة دو قانون ، یعنی قانون دفتر اسناد رسمی مصوب 1316 و قانون دفاتر
اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران مصوب 1354 بعنوان دو قانون متأخر
نسبت به قوانین و مقررات ماقبل و دو قانون متعاقب ، روند تغییرات
قانونگذاری و وضع مقررات راجع به تخلفات و مجازاتهای انتظامی را در آخرین
مقررات قانون موردمقایسه و بحث و بررسی قرار داده ایم .
2-1-تاریخچه :
باید دانست که نخستین قانون راجع به ثبت اسناد مصوب به سال 1290 شمسی
توسط مجلس شورای ملی می باشد که برابر این قانون نظارت بر مباشران و مدیران
ثبت توسط محکمة ابتدائی صورت می گرفت که مباشران و مدیران مذکور در حوزة
آن محکمه واقع بودند و بازپرسی و احیاناً تنظیم و ارائه گزارشات مربوط به
این مباشران و مدیران به رئیس محکمة استیناف و وزارت عدلیة وقت توسط همین
محکمه یابوسیلة گماشتگان مخصوص دفاتر صورت می پذیرفت . همچنین در صورتیکه
مباشران و مدیران مذکور مرتکب رفتار و اعمالی خلاف شئون و سمتهای مربوطه می
شدند ، محکمة ابتدائی ذکر شده بدواً با اخذ توضیحات لازمه از متهم و سپس
رسیدگی در قالب یک جلسة اداری ، رأی بر انفصال یا باقی ماندن در سمت مذکور
را علیه یاله مدیر ثبت یا مباشر مذکور صادر و اعلام می داشت .
[1]- مادة 1 : هر کس بدون مجوز قانونی ، عمداً یا در نتیجة بی احتیاطی
به جان یا سلامتی یا مال یا آزادی یا حیثیت یا شهرت تجارتی یا به هر حق
دیگری که بموجب قانون برای افراد ایجاد گردیده لطمه ای وارد نماید که موجب
ضرر مادی یا معنوی دیگری شود ، مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود می باشد .
